Athos

Από γεωγραφική άποψη το Όρος Άθως είναι μια χερσόνησος 56 χιλιομέτρων μήκος και όχι περισσότερο από 8 χιλιόμετρα πλάτος, που εκτείνεται στο Αιγαίο από το ανατολικότερο από τα τρία πόδια της Χαλκιδικής.

Το βορειότερο όριο μετά βίας φθάνει την περιφέρεια των 100 μέτρων κατά μήκος του Ισθμού. Νότια η γη ανορθώνεται απότομα σε δασωμένες κορυφές 500 – 600 μέτρων. Νοτιότερα από τους γκρεμούς τη θέση του δάσους παίρνουν χαμόδεντρα που τελικά καταλήγουν σε βράχια όσο το έδαφος σηκώνεται και κορυφώνεται τελικά στα 2050 μέτρα, πριν από ένα ξαφνικό γκρέμισμα στη θάλασσα.

Για πνευματικές αναζητήσεις ο Άθως ξεφεύγει από αυτόν τον κόσμο. Είναι τουλάχιστον για όσους ζούν εκεί, ένας σταθμός στον Ιερό Τόπο, μια γεύση από τον παράδεισο. Γι ́ αυτό και λέγεται και Άγιο Όρος. Για περισσότερο από χίλια χρόνια έχει υπάρξει το κέντρο του μοναχισμού και της Ορθόδοξης εκκλησίας και γενικά όλων των Ορθοδόξων. Από τα χρόνια του Βυζαντίου υπήρξε πανορθόδοξο, πολυεθνικό κέντρο καθώς υπήρχαν κάποτε μοναστήρια για Αλβανούς, Αμαλφιτανούς, Βούλγαρους, Γεωργιανούς, Μολδαβούς, Ρώσους, Σέρβους όπως και Έλληνες. Σήμερα λειτουργούν ακόμα οίκοι Βουλγάρων, Ελλήνων, Ρουμάνων, Ρώσων και Σέρβων.

Επιπρόσθετα ο Άθως είναι ο μοναδικός τόπος της σύγχρονης Ευρώπης αφιερωμένος αποκλειστικά στον μοναχισμό. Το μοναδικό μοναστηριακό κράτος της γης λόγω της κεφαλαιώδους εθνικής, θεολογικής, ιστορικής, χριστιανικής και καλλιτεχνικής του αξίας πόλος του Ορθόδοξου μοναχικού βίου, της τέχνης και των γραμμάτων, φάρος του Ορθόδοξου γένους και αυτοδιοικούμενη μοναστική δημοκρατία.Μια κοινή πεποίθηση της πλειονότητας των προσκυνητών και βέβαια όλων των κατοίκων του Άγιου Όρους είναι ότι το Όρος είναι πραγματικά άγιο έδαφος. Η παράδοση που λέει ότι η Παρθένος Μαρία επισκέφθηκε τον Άθω, είναι πολύ ζωντανή και συντελεί στην αφιέρωση του στην δόξα της μητέρας του Χριστού και στον αποκλεισμό από αυτό όλων των γυναικών.

Τέλος, το Όρος είναι μοναδικό και για πολλούς άλλους λόγους, όπως την ιστορία του, την αρχιτεκτονική του, την τέχνη του, την συμβολή του στην ιστορία της μάθησης, την μουσική του, την οικολογία του, την χλωρίδα του, την ασύγκριτη φυσική ομορφιά του, την απομόνωσή του, την λατρεία του.

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ:

Στον Άθω μέχρι τον 3 ο αιώνα π. Χ. όπως αναφέρει ο Όμηρος, ο Θουκιδίδης, ο Πλούταρχος, υπήρχαν διάφορες μικρές πόλεις, όπως η Σάνη, οι Κλείναι, το Θύσσον, το Δίον, που αργότερα σιγά – σιγά εξαφανίστηκαν χωρίς να γνωρίζουμε τι απέγιναν.

Αξιοσημείωτη είναι η προσπάθεια του Ξέρξη που προσπάθησε να κατασκευάσει την διώρυγα με τον μηχανικό Βούβαρη το 481 π.Χ, για να διανοίξει και να περάσει τα 1200 καράβια του. Ο Άθως πρωτοεμφανίστηκε όταν κατοικήθηκε από Χριστιανούς μοναχούς το 842 π.Χ., διότι στη σύνοδο της Κωνσταντινούπολης παρευρέθηκε αντιπροσωπεία από το Άγιο Όρος. Αργότερα, στον δέκατο αιώνα, ήρθαν οι μοναχοί Αθανάσιος ο Αθωνίτης και μετά ο Παύλος του Ξηροποταμίτου, που έκτισαν μονές και άρχισαν να συγκεντρώνονται μοναχοί.

Το παλαιότερο μοναστήρι του Αγίου Όρους, η Μεγίστη Λαύρα, χτίστηκε τον 10 ο αιώνα από τον Όσιο Αθανάσιο. Στον χώρο, όμως, είχαν αρχίσει να αποσύρονται από νωρίς ερημίτες και ασκητές. Με την ευεργετική δράση των Βυζαντινών αυτοκρατόρων γρήγορα αυξήθηκε ο αριθμός των μονών σε 40 και των μοναχών σε 40.000. Σε μεγάλη ακμή έφτασαν τα μοναστήρια τον 5 ο αιώνα. Ο ιερός ναός του Πρωτάτου, ο καθεδρικός ναός των Καρυών, κτίστηκε από τον Κωνσταντίνο, όπως λέγεται, αλλά καταστράφηκε και
ξανακτίστηκε πολλές φορές. Στο ιερό του βρίσκεται η θαυματουργή εικόνα του « Άξιον Εστί ». Μετά την άλωση το Άγιο Όρος έγινε πνευματικό και καλλιτεχνικό κέντρο, παρέχοντας καταφύγιο σε Βυζαντινούς καλλιτέχνες και πνευματικούς άνδρες.

Σήμερα το όρος έχει πληθυσμό 1600 μοναχούς, χωρίς να υπολογίζουμε και έναν αριθμό περίπου 400 ζηλωτών μοναχών. Πάντως, το νούμερο αυτό των συνολικά 2000 μοναχών είναι σταθερά αυξανόμενο. Οι περισσότεροι από αυτούς ακολουθούν την κοινοβιακή παράδοση που τους φέρνει σε κοινότητες ομαδικής διαβίωσης, δουλειάς και λατρείας (προσευχής). Άλλοι ακολουθούν την παράδοση του ερημίτη και ζουν σαν ερημίτες είτε σε μικρές ομάδες, είτε μόνοι τους. Μεταξύ τους κατοικεί και μια ποικιλία διαφορετικών
δογμάτων.

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΜΟΝΑΣΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ:

Τα μοναστικά ιδρύματα του Αγίου Όρους διαιρούνται σε έξι κατηγορίες : τις μονές, τις
σκήτες, τα κελιά, τις καλύβες, τα καθίσματα και τα ησυχαστήρια.Οι μονές διακρίνονται σε κοινόβιες και ιδιόρρυθμες. Τα ιδιόρρυθμα μοναστήρια είναιπραγματικές τειχισμένες πόλεις με ορθογώνια συνήθως σχήμα και πύργους. Στο εσωτερικό υπάρχει το καθολικό, στο μέσο συνήθως, με την φιάλη, η τράπεζα, το αρχονταρίκι ή ο ξενώνας και τα κελιά των μοναχών. Στα ιδιόρρυθμα οι μοναχοί απολαμβάνουν μεγαλύτερη αυτονομία και ηπιότερους κανόνες.

Η διοίκηση στο Άγιο Όρος είναι δημοκρατική. Κάθε μονή επιλέγει τον αντιπρόσωπό της
(είκοσι σήμερα) . Αυτοί με την σειρά τους εκλέγουν τέσσερις αντιπροσώπους, την ιερά
κοινότητα, τον πρωτοεπιστάτη και τους επιστάτες. Οι Καρυές είναι πρωτεύουσα του Αγίου Όρους. Στο κέντρο της βρίσκεται το μέγαρο της Ιεράς Κοινότητας, όπου συνεδριάζουν οι είκοσι αντιπρόσωποι από τα διάφορα μοναστήρια. Εμπρός της Ιεράς Κοινότητας βρίσκεται ο ιερός ναός του Πρωτάτου, δηλαδή ο καθεδρικός ναός των Καρυών, όπου πραγματοποιούνται οι ακολουθίες με επικεφαλής πάντοτε τον πρωτοεπιστάτη, τους επιστάτες και τους αντιπροσώπους των μονών. Διοικητής του Αγίου Όρους είναι ο εκπρόσωπος της ελληνικής πολιτείας.

Πρώτα και κύρια στο Άγιο Όρος είναι τα ονομαζόμενα κυρίαρχα μοναστήρια, όπου ο αριθμός είναι καθορισμένος από το οργανόγραμμα στα είκοσι και ακολουθούν μια αυστηρή ιεραρχία κατά προτεραιότητα, αρχίζοντας από τα παλαιότερα, η Μεγίστη Λαύρα, το Βατοπέδι και των Ιβήρων και τελειώνει με του Κωσταμονίτου.

Το καθένα είναι αυτοκυβερνώμενο κοινόβιο που οφείλει υποταγή στην μη εκκλησιαστική εξουσία. Ακόμα και η δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριάρχη είναι περιορισμένη όσον αφορά την πνευματικότητα που επηρεάζει τους μοναχούς. Από τα είκοσι, δεκαεπτά είναι ελληνικά,ένα σέρβικο (Χιλανδαρίου), ένα Ρώσικο (Αγίου Παντελεήμονα), και ένα βουλγαρικό (Ζωγράφου). Μεταξύ τους διοικούν το Άγιο Όρος. Επιπρόσθετα στην διοίκηση των μοναστηριών υπάρχουν πολλές άλλες μικρότερες «αποικίες», αν και η καθεμία πρέπει να λειτουργεί εξαρτώμενη σε έναν από τους κυρίους οίκους (μονές). Πρώτες σε σημασία έρχονται οι σκήτες. Αυτές είναι μικρότερες, φτωχότερες και πιο ασκητικές από την μητέρα μονή. Αλλά εκτός του ότι διοικούνται από έναν ηγούμενο παρά από έναν διοικητή, η οργάνωση τους μοιάζει πολύ με εκείνη των μοναστηριών. Μερικές, όπως η ρουμάνικη Μονή του Προδρόμου, μοιάζουν κιόλας με μοναστήρι, έχοντας ένα νούμερο κελιών γύρω από μια αυλή με μια εκκλησία στη μέση. Αλλά στην πλειονότητα είναι πιο χαλαρά δομημένα, όντας κάτι περισσότερο από μερικές καλύβες μαζεμένες γύρω από μια
εκκλησία.
Μετά τις σκήτες έρχονται στα κελιά. Μοιάζουν πάρα πολύ σε απομονωμένα αγροκτήματα,κάθε κελί είναι πιο ανεξάρτητο από τους γείτονές του και δίνει αναφορά μόνο στην μητέρα μονή. Έχει το δικό του παρεκκλήσι και συνήθως στεγάζει τρεις με τέσσερις μοναχούς.Μετά έρχονται οι καλύβες και τα καθίσματα που είναι σαν μικρά κελιά. Τέλος, υπάρχουν τα ησυχαστήρια, οι αληθινοί ερημίτες, απλές καλύβες ή συχνότερα σπηλιές στο βράχο,στις οποίες οι μοναχοί καταφεύγουν για τέλεια απομόνωση και αυστηρό ασκητισμό.Πολλές από αυτές είναι μαζεμένες γύρω από το νοτιότερο άκρο της χερσονήσου, το οποίο ονομάζεται «η έρημος του Άθου». Εκεί οι άνδρες περνούν την ζωή τους προσευχόμενοι και σπανίως είναι ορατοί.